رسانه ها در فرایند تولید و پخش اخبار و در ایستگاه های متعدد، افرادی را برای پالایش اطلاعات و اخبار و کنترل جریان اطلاعات گمارده اند که وظیفه آن ها فیلترکردن پیام های ارتباطی است و به گفته اصحاب رسانه ها پیامها را بهداشتی و پاستوریزه می کنند.این عمل رادروازه بانی و کسانی را که چنین وظیفه ای را انجام می دهند دروازه بان می گویند.
دروازه بانی اخبار رسانه ای معمولا" در 3 مرحله انجام می شود که یک مرحله آن برون رسانه ای است و 2 مرحله آن درون رسانه ای است.
الف:دروازه بانی برون سانه ای
در مرحله برون رسانه ای منابع خبری با فیلتر کردن اطلاعات و ایجاد محدودیت برای گروه های خبری به بخش هایی از واقعیت ها اجازه مطرح شدن در رسانه ها را نمی دهند و با گزینش اطلاعات مورد نظر خود،امکان دسترسی رسانه ها به آنان را فراهم می کنند.مصاحبه با یک مقام دولتی درباره عملکرد حوزه تحت امرش و یاوقوع یک رویداد چالش برانگیز در یک حوزه کاری نمونه هایی از این گونه است.
به طور یقین یک مقام دولتی هیچ گاه نقاط منفی عملکردش را که ناشی از مسئولیت و اختیارات اوست،عامدانه در دسترس رسانه ها قرار نمی دهد و تلاش می کند با طرح نقاط مثبت حوزه کارش و ایجاد سهولت برای دسترسی خبرنگاران به آن جلوه و منظره زیبایی از کارش برای افکار عمومی ایجاد کند.
همچنین به هنگام وقوع رویدادهای چالش برانگیز،مقامات محلی با ایجاد محدودیت،خبرنگاران و گزارشگران را از دسترسی به صحنه رویداد محروم می کنند و با به کنترل درآوردن جریان اطلاعات،گزارش های ساخته و پرداخته خود را در اختیار رسانه ها قرار می دهند.این مرحله یکی از مراحل عمده فیلتر کردن اطلاعات در فرایند تولید و پخش اخبار است.
ب:دروازه بانی درون رسانه ای
دروازه بانی درون رسانه ای در 2 مرحله انجام می شود،مرحله دروازه بانی گروه خبری (تولید اخبار) و مرحله دروازه بانی اتاق خبر (پخش اخبار).
در مرحله دروازه بانی گروه خبری،عوامل گروه متشکل از خبرنگار،گزارشگر،تصویربردار و صدابردار هر یک با فیلتر کردن اطلاعات رویداد و اولویت گذاری آن تنها به بخش هایی از اطلاعات اجازه عبور از دروازه
را می دهند.زیرا فشرده کردن زمان یعنی بیان یک رویداد چندساعته در یک خبر چند دقیقه ای،فقط با حذف قابل توجهی از اطلاعات رویداد امکان پذیر است و تشخیص انتخاب اطلاعات برگزیده به عهده گروه خبری است که ناگزیر به حذف بخشهایی از اطلاعات رویداد است.
در مرحله دروازه بانی اتاق خبر نیز سردبیران و دبیران خبر،تدوین گران،گرافیست ها و دیگر عوامل خبری تولیدات گروه خبری را دریافت و با پردازش های مختلف خبر و اعمال فیلترهای گوناگون ،یک گزارش خبری را برای مخاطبان ساخته و پرداخته می کنند.
اما باز گردیم به اصل مطالب و آن این که در عصر کنونی شبکه های خبری جهان برای تأثیرگذاری بر مخاطبان و کسب اعتماد مخاطب و اعتبار رسانه ای به شیوه پخش زنده اخبار رویدادها و وقایع روی آورده اند و این شیوه مزیت های گوناگونی را در چهارچوب رقابت های رسانه ای برای آنان ایجاد کرده است.در پخش زنده امکان دروازه بانی اخبار توسط اتاق خبر به شکل بارزی حذف می شود.زیرا پخش ارتباط زنده بین گروه خبری در صحنه رویداد و استودیو پخش خبر در رسانه موجب می شود گزارش رویداد به صورت مستقیم به مخاطبان ارائه شود که این به حذف فعالیت دروازه بانی در اتاق خبر منجر می گرددکه خوشحال کننده به نظر میرسد ولی این لایه ظاهری قضیه است زیرا رسانه ها برای واگذاری وظایف دروازه بانان اتاق خبر به شیوه های مدرن دیگر روی آورده اند و آن این که این وظایف را به عوامل گروه خبری محول کرده اند،و گروه خبری فیلترهای گسترده ای را قبل از ایجاد ارتباط مستقیم اعمال می کند.
این فیلترها شامل انتخاب دقیق مصاحبه شوندگان بر اساس هنجارهای مورد نظر رسانه،انجام تصویر برداری و صدابرداری در صحنه رویداد بر اساس برنامه ریزی از پیش تعیین شده توسط تصویربرداران حرفه ای واقعیت های یک رویداد را به شدت تحت تأثیر قرار می دهند.
در پخش زنده،گروه خبری از قبل با مصاحبه شوندگان درباره چگونگی محتوای خبر،هماهنگی لازم را به عمل می آورد و مصاحبه شونده با فیلتر کردن اطلاعات فقط موارد درخواستی موردنظر گروه خبری را ارائه می دهد که نه تنها ضرورتی برای اعمال دروازه بانی اخبار نیست بلکه مطالب مصاحبه شوندگان طوری بسته بندی و قالب بندی شده است که مخاطبان به هنگام پخش آن ها هیچ شک و تردیدی در اعتبار اطلاعات ارائه شده نیز به خود راه نمی دهند.
در حال حاضر رسانه های خبری نسلی از مصاحبه شوندگان حرفه ای با عنوان کارشناسان در دسترس را پرورش داده اند که چنان قادر به فشرده کردن زمان هستند که به طور مثال وقوع یک رویداد و حواشی بعد ازآن را که ممکن است چند ماه جریان داشته باشد،در 2 یا 3 دقیقه خلاصه و به مخاطبان ارائه می دهند و این یکی از سبک های مدرن دروازه بانی اخبار است.حال اینکه بین خبر ارائه شده با واقعیت چه تناسبی وجود دارد بحث مفصلی را در باب واقع گرایی نیاز دارد که از یک سو به جامعه شناسی رسانه ها مرتبط می شود و از سوی دیگر در حوصله این مطلب کوتاه نیست.
اکنون رسانه ها از یک سو به انتشار دقیق واقعیت تظاهر می کنند و از سوی دیگر لیستی از کارشناسان مورد نظر خود را تهیه و در مواقع ضروری بلافاصله به آن ها مراجعه می کنند.این کارشناسان نیز با هنجارهای رسانه مورد نظر به خوبی آشنا هستند و متناسب با این هنجارها آرا و رفتار خود را تنظیم می کنند.
این موضوع تقریبا" یک قاعده همگانی رسانه ای در سطح جهانی است و البته ازشدت و ضعف برخوردار است.
مقایسه این شیوه دروازه بانی در پخش زنده با شیوه دروازه بانی به صورت پخش ضبطی بیانگر آن است که با اتخاذ پخش زنده اخبار، وظایف دروازه بانان اخبار اتاق خبر به دروازه بانان گروه خبری محول شده است.
گروه های خبری با کسب اختیارات بیشتر ،اکنون می توانند علاوه بر وظایف خود،بخشی از وظایف سردبیر اخبار ودبیران خبر را در سر صحنه رویدادها و به هنگام پخش زنده اخبار انجام دهند.
البته در مواردی نیز که گزارشگر بطور مستقیم به بیان وقایع سرصحنه رویداد می پردازد او با اولویت گذاری و اعمال سلیقه،اطلاعات مطابق با هنجارهای رسانه را انتخاب و به مخاطبان ارائه می دهد.زیرا گزارشگران با هنجارهای رسانه ای کاملا" آشنا هستند و صرفا" آن دسته از اطلاعات یک رویداد را گزینش می کنند که با آنها سازگاری و تطابق داشته باشد.
تصویربرداران نیز با اعمال دروازه بانی سر صحنه،حرکات و چرخش دوربین را در صحنه رویداد به گونه ای تنظیم می کنند که فقط آن دسته از اطلاعاتی که مطابق با هنجارهای رسانه است،امکان عبور از دروازه را پیدا کنند و این کار از طریق چرخش های افقی و عمودی دوربین و استفاده از لنزهای گوناگون،کادربندی و نورپردازی و چگونگی در معرض رویداد قرار گرفتن میکروفون صدا، انتخاب زاویه به منظور فشرده کردن زمان و باز یا بسته کردن فضای رویداد انجام می شود که از این طریق به شکل بارزی بر واقعیت ها تأثیر می گذارند و این نیز جلوه دیگری از دروازه بانی اخبار به شیوه مدرن آن در جهان کنونی است که از قضا جمهوری اسلامی ایران یکی از قربانیان دروازه بانی مدرن رسانه های غربی در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است.به نظر شما آیا در عصر کنونی با اتخاذ شیوه پخش زنده،فرایند دروازه بانی اخبار و یا به تعبیر دیگر سانسور یا فیلتر کردن در رسانه های خبری حذف شده است؟