سبک های جدید خبر نویسی

مقاله کوتاه زیر به قلم اینجانب است که در نشریه پیام مدیران سازمان صدا وسیما  شماره 52 در شهریور 1385 به چاپ رسیده است.

 

 

نظريه پرداز كانادايي، مارشال مك لوهان، وقتي اظهار داشت «رسانه خود پيام است» موجي از انتقاد پژوهشگران علوم ارتباطات را عليه خود برانگيخت. اما نبايد تعجب كرد اين نظريه پس از گذشت بيش از پنجاه سال از ارائه آن روز براي اصحاب رسانه ها ملموس و پذيرفتني تر مي شود.

مك لوهان، در واقع ، به نوعي جبرگرايي فناورانه رسانه اي معتقد است و مراد او آن است كه شيوه هاي ارتباطي غالب در هر عصري علت تغيير در عرصه قدرت سياسي، اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي به شمار مي آيد و البته اين شيوه هاي ارتباطي را ناشي از نوع رسانه مي داند. در واقع ، هر رسانه اي شيوه هاي ارتباطي خود را نيز مشخص مي كند. روزنامه ، راديو، تلويزيون و چند رسانه ها هريك شيوه هاي ارتباطي ويژه خود را دارند.

بيش از دو دهه است كه فناوري اطلاعات به مثابه دستاورد جديد بشري موج جديدي در عرصه رسانه اي ايجاد كرده است و تغييرات عظيمي بر مناسبات قدرت در تمام ابعاد آن در جوامع انساني به جا گذاشته است.

اين دستـــاورد مبــــدع واژه هاي جــــديدي در عرصه فعاليت هاي رسانه اي نيز هست. سخت افــــزار(hard ware) و نرم افزار(soft ware) مغزافزار(brain ware) .فناوري اطلاعات در عرصه خبرنويسي نيز به ايجاد سبكه جديدي از خبرنويسي و گونه بندي جديدي از قالب هاي خبري سرعت داده است : سخت خبر(hard ware) و نرم خبر(soft ware).

رخدادي كه قبلاً در عالم «سبك شعر» بوقوع پيوست و در كنار «سبك شعر قديم» نوزادي با    « نام سبك شعر جديد» متولد شد، در دو دهة اخير در حال تكرار در عرصة خبر است و در كنار سخت خبر (سبك قديم خبرنويسي) نرم خبر(سبك جديد خبرنويسي) در حال تولد است .

در دو دهة اخير رشد اعجاب برانگيز فناوري اطلاعات،‌رقابت رسانه هاي صوتي، تصويري و مكتوب، اختراع چند رسانه ها، توسعة مطالعات مربوط به مخاطب شناسي و اظهار علاقة مخاطبان به قالب نرم نويسي موجب شده است تا در وراي قالب سخت خبر سبك غيركلاسيك ديگري شكل گيرد كه به آن سبك نرم خبر اطلاق مي شود.

در اين نوشتار علاوه بر تعريف سخت خبر و نرم خبر تفاوت هاي عمدة آن دو بيان مي شود.

تعریف سخت خبر

«پوشش خبري رويدادها و اتفاقاتي را كه مربوط به رهبران سياسي، موضوعات مهم يا ناخوشايند مانند زلزله ، سقوط هواپيما، ... كه در خلال چرخة زندگي روزانه اتفاق مي افتند سخت خبر گويند». (بروس و ديگران:128:1384)

تعريف نرم خبر

«اخباري كه نسبت به ساير خبرها بيشتر مبتني بر احساسات و كمتر مقيد به زمان است و بيشتر شخص محور و حادثه محور است.»(همانجا:129)

تفاوت سخت خبر و نرم خبر

الف) از لحاظ موضوع

سخت خبرها بيشتر بر رويدادها و وقايع اساسي متمركز مي شوند، از قبيل رخدادهاي سياسي، اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي.

رخــدادها و حوادثي كه در جريان امور روزانه رخ مي دهند معمولاً غيرمترقبه و غيرمنتظره هستند، بطوري كه اصحاب رسانه ها از قبل در جريان وقوع آنها نيستند. از اين رو گزارش اين قبيل رويدادها بر اطلاعات اساسي رويداد متمركز است و در آنها عناصر 6 گانة خبر توضيح داده مي شود، كه اين نوع سبك تنظيم خبر به لحاظ«قالب بندي» و «قالب پذيري» كمتر انعطاف دارد و به همين منظور به «سخت خبر» مشهور است مثلاً نزاعها، درگيريها، حوادث گوناگون، اعلام مواضع رهبران سياسي در قبال امور جامعه، اغلب به صورت غير مترقبه روي مي دهند و بطور دقيق قابل پيش بيني نيستند.

ولي نرم خبر«فرايندگرا» است و بر رويدادها و وقايع خرد و خاص تكيه مي كند . از اين رو بيان روند تحولاتي كه در جامعه رخ مي دهند مانند: تغيير در سبك زندگي (lifestyle) مردم از قبيل تغيير در نحوة لباس، ارتباطات ، تغذيه و ... و همچنين بيان زندگينامه و تحولات زندگي شخصيتها و امور هنري جامعه كه با خلاقيت و نوآوري آميخته اند در زمرة اينگونه خبرها هستند.

ب) از لحاظ فرآيند زمان

سخت خبر تنها در قالب و محدودة زماني خاص معنا و مفهوم دارد و چند ساعت پس از وقوع رويداد مفهوم خبري خود را از دست مي دهد، از اين رو مي توان اذعان داشت كه سخت خبر در ظرف زمان معنا و مفهوم پيدا مي كند.

اما نرم خبر افق زماني گسترده تري را دربارة هر رويداد و واقعه مطمح نظر قرار مي دهد. در واقع، سخت خبر«رويدادگرا» است و نرم خبر«فرايندگرا» است ، يا به عبارت ديگر، سخت خبر مقيد به زمان خاص و نرم خبر كمتر مقيد به زمان خاصي است.

ج) از لحاظ سبك تنظيم

سخت خبر براساس عناصر شش گانة خبر(5ws+H) و به سبك هرم وارونه تنظيم مي شود و اطلاعات رويداد را عيناً به مخاطب ارائه مي دهد. ولي نرم خبر براساس تخيل، فضاي رويداد و به سبك و سليقة شخصي گزارشگر يا خبرنگار تنظيم مي شود و خود را مقيد به قالب معيني نمي كند.

در نرم خبر استفاده از خيال، نشانه شناختي و استفاده از نمادهاي زباني و فرهنگي موسوم است. در سخت خبر اطلاعات و اخبار معمولاً براساس اهميت آنها و از بالا به پايين بصورت پلكاني تنظيم مي شود ، بطوري كه هر چقدر اطلاعات با ارزش تر باشد در صدر قرار مي گيرد و در پله هاي پايين تر اطلاعات كم ارزشتر قرار مي گيرند.

ولي در نرم خبر اطلاعات بطور يكسان در همة قسمت هاي خبر توزيع مي شود، بطوري كه اهميت و ارزش خبري   پاراگراف ها بصورت موزون است و بر يكديگر رجحاني ندارند.

 

د) از لحاظ شيوة نگارش

سخت خبرها در قالب مشخصي تنظيم مي شوند و ساختار انعطاف پذيري ندارند و نمي توان هرگونه دخل و تصرف در آن انجام داد. مثلاً در يك سخت خبر نمي توان مهم ترين نكته و ارزش خبري را در بند آخر جاي داد،‌بلكه بايد آن رادر ليد يا اولين بند خبر گنجاند. اما در نرم خبر قالب از پيش تعيين شده اي براي تنظيم وجود ندارد و گزارشگري و خبرنگاري بصورت احساسي، تخيلي و ذوقي است؛ از اين رو هر خبرنگاري با آزادي عمل بيشتري مي تواند از شيوه و لحن ويژة خود بهره گيرد.

 

هـ) از لحاظ منابع خبري

سخت خبرها معمولاً از طريق منابع رسمي و دولتي گرفته مي شوند كه محدود و انحصاري هستند. ولي نرم خبرها به منابع متعدد خبري تكيه دارند و رسميت كمتري دارند.

و) از لحاظ برنامه ريزي

سخت خبرها غالباً قابل برنامه ريزي نيستند و نمي توان پوشش خبري آنها را برنامه ريزي كرد، زيرا اغلب بصورت غير منتظره رخ مي دهند و بايد بلافاصله منتشر يا پخش شوند.

نرم خبرها معمولاً قابل برنامه ريزي نيستند و نمي توان پوشش خبري آنها را برنامه ريزي كرد، زيرا اغلب بصورت غيرمنتظره رخ مي دهند و بايد بلافاصله منتشر يا پخش شوند.

نرم خبرها معمولاً قابل برنامه ريزي هستند زيرا مربوط به پس زمينه هاي مرتبط با يك رويداد در افق زماني وسيع ترند.

 

ز) از لحاظ بعد تبليغاتي

در سخت خبرها به علت قالب پذير بودن ، كمتر امكان دخل و تصرف و  اعمال سليقه وجود دارد. از اين رو قالب مناسبي براي تبليغات و جنگ رواني نيستند. اما نرم خبرها به لحاظ امكان اعمال سليقة گوناگون و تنوع قالب بيشتر براي اعمال جنگ رواني و تبليغات در اخبار مناسب ترند و البته نبايد سوء برداشت شود كه كاركرد نرم خبر براي اعمال جنگ رواني در اخبار است.

 

منبع : دی تيول . بروس وديگران. نرم خبر وسخت خبر . مترجم. محمدرضا نوروزپور. انتشارات ثانيه. 1384